Afyon Kocatepe Üniversitesi (AKÜ) İslam İktisadı ve Finansı Uygulama ve Araştırma Merkezi (AKİFAM) ve İslam İktisadı ve Finans Topluluğu tarafından düzenlenen “Mecelle Okumaları Akit Nazariyesine Giriş: Temel Kavramlar-1” programı, İlahiyat Fakültesi Kıraat ve Musiki Atölyesinde gerçekleştirildi.
Programda, AKÜ İlahiyat Fakültesi Araştırma Görevlisi Dr. Muhammet Selman Tüfekçioğlu, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye’nin hazırlanış süreci, İslam hukukunda akit nazariyesinin temel kavramları ve satım akdinin hukuki şartları hakkında bilgi verdi.
Mecelle’nin hazırlanış süreci ve hukuki temelleri ele alındı
Tüfekçioğlu, Osmanlı Devleti’nde ticaret hayatının gelişmesiyle birlikte hukuki düzenlemelere duyulan ihtiyacın arttığını belirterek, “Mecelle’nin hazırlanmasında temel amaçlardan biri, Hanefi fıkhının muamelata ilişkin hükümlerini sistematik ve uygulanabilir bir kanun metni haline getirmekti” dedi. Mecelle’nin Batı kanunlarının doğrudan tercümesiyle değil, Hanefi fıkhının temel kaynaklarından yararlanılarak hazırlandığını ifade eden Tüfekçioğlu, “Mecelle, dönemin hukuki ihtiyaçlarına cevap vermek üzere hükümleri maddeler halinde düzenleyen önemli bir kanunlaştırma çalışmasıdır” diye konuştu.
Akit nazariyesinin temel kavramları açıklandı
Mecelle’nin 101-104. maddelerinde yer alan icap, kabul, akit ve in‘ikad kavramlarını açıklayan Tüfekçioğlu, “İslam hukukunda akit, icap ve kabulün hukuken geçerli biçimde birbirine bağlanmasıyla oluşur. Bu iki irade beyanı, taraflar arasında hukuki bir bağ kurulmasının temelini oluşturur” ifadelerini kullandı. Akit ile in‘ikad kavramlarının birbiriyle ilişkili olmakla birlikte farklı yönleri bulunduğunu belirten Tüfekçioğlu, “İn‘ikad, icap ve kabulün birleşmesiyle akdin hukuken meydana gelmesini ifade eder. Akdin hükmü ise satım, kira, kefalet, vekâlet ve şirket gibi akit türlerine göre farklılık gösterir” dedi.
Satım akdinin şartları değerlendirildi
Mecelle’nin 105. maddesinde bey‘ (satım) akdinin “malı mal ile mübadele etmek” şeklinde tanımlandığını aktaran Tüfekçioğlu, satım akdinin hukuki niteliği ve kapsamı hakkında değerlendirmelerde bulundu. Satım akdinin geçerliliği ve bağlayıcılığının belirli şartlara dayandığını kaydeden Tüfekçioğlu, “İslam hukukunda satım akdi; in‘ikad, nefâz, sıhhat ve lüzum şartları çerçevesinde değerlendirilir. Bu şartlar, akdin kurulmasından hukuki sonuç doğurmasına ve taraflar açısından bağlayıcı hale gelmesine kadar farklı aşamaları düzenler” diye konuştu.
Mecelle’nin 106. maddesi kapsamında akdin kuruluş şartlarına da değinen Tüfekçioğlu, tarafların ehliyeti, icap ve kabulün uyumu, satım konusu malın mevcut ve teslim edilebilir olması, tarafların rızası ve akdin bağlayıcılığı gibi hususları açıkladı. Tüfekçioğlu, genel ve özel sıhhat şartlarının yanı sıra faizden kaçınma ve belirli satış türlerine özgü koşulların da satım akdinin hukuki değerlendirmesinde önem taşıdığını ifade etti.
Mecelle Okumaları programı, soru-cevap bölümünün ardından sona erdi.
 |
 |
 |
 |